Kışın Yolda Kalırsan: Kış Lastiği, Akü, Zincir ve Buzda Bekleme

Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı’nın duyurusuna göre zorunluluk, şehirlerarası karayollarında yolcu ve eşya taşımalarında kullanılan taşıtları kapsıyor. Dönem 15 Kasım’da başlıyor ve takip eden yılın 15 Nisan’ında bitiyor. Uygulama önceki dört aylık düzenden beş aya çıkarıldı.

Hususi otomobiller bu zorunluluğun kapsamında değil. Bakanlık hususi araç sahiplerine kış lastiği kullanmayı tavsiye ediyor, kural olarak dayatmıyor. İnternette dolaşan “herkes zorunlu” ve “şu kadar ceza var” cümlelerine bakarken bu ayrımı akılda tutmakta fayda var. Ceza tutarları her yıl yeniden değerlendiği için buraya rakam yazmıyoruz.

Valilikler kendi il sınırları içinde bu süreyi bir ay önce başlatıp bir ay sonra bitirebiliyor. Yani bulunduğun ilde tarih aralığı merkezî takvimden geniş olabilir.

İl valiliğinin duyurusuna bakmak en sağlam yol.

Tebliğ, asgari diş derinliğini araç türüne göre ayırıyor: otomobil, minibüs ve kamyonette 1,6 mm, kamyon, tanker ve otobüs gibi ağır taşıtlarda 4 mm. Kış lastiğinin karışımı 7 °C’nin altında yumuşak kalacak şekilde üretiliyor, tutuş farkı da buradan geliyor.

Kapsamdaki bir araçta denetimde kış lastiği bulunmazsa araç yolun kenarında bırakılmıyor. Tebliğ, bu araçların lastiklerini uygun hâle getirebilecekleri en yakın yerleşim birimine kadar gitmelerine denetimle görevli olanlar tarafından izin verildiğini yazıyor. Sürücüye güzergâh ve yerleşim yeri bilgisini de içeren Ek-2’deki İzin Belgesi veriliyor, izin verilen yerleşim yerinin adı ceza tutanağına da geçiriliyor. Yani idari para cezası ayrı bir konu, aracın oradan çıkması ayrı.

Akünün içinde kimyasal bir tepkime var ve soğuk bu tepkimeyi yavaşlatıyor. Aynı akü, sıcaklık düştükçe daha az akım verebiliyor. Aynı anda motor yağı koyulaşıyor ve marş motorunun döndürmesi gereken direnç artıyor. Yani ihtiyaç büyürken kapasite küçülüyor. Kış sabahı çağrılarının çoğunun tek cümlelik açıklaması bu.

Ömrünü doldurmuş bir akü yazın kendini belli etmez. Araç biraz zor çalışır, sürücü alışır, mesele kapanır. İlk soğuk gecede o tolerans biter. Marş sesi yavaşlıyorsa, farlar marş sırasında gözle görülür şekilde sönükleşiyorsa akü sana haber veriyor demektir.

Takviye, akü tamamen bitmiş bir aracı yola döndürmez. Aracı çalıştırır. Alternatör şarj etmiyorsa ya da akü şarj tutmuyorsa araç bir süre sonra aynı yerde durur.

Takviyeden sonra motoru hemen kapatmamak ve aracı doğrudan servise götürmek, gecenin ikinci çağrısını önlüyor.

Zincir çekiş yapan tekerleklere takılıyor. Önden çekişli bir araçta ön, arkadan itişli bir araçta arka. Hangi tekerleğin çektiğini bilmiyorsan bunu kar yağarken yolda öğrenmek zor olur, kullanım kılavuzunda tek satırla yazıyor.

Zincir takmanın doğru yeri kar başlamadan önce durulan güvenli bir cep. Yokuşun ortasında, araç kaymaya başladıktan sonra takmaya çalışmak hem zor hem tehlikeli. Zincirli araçta hız düşük tutulur, ani direksiyon ve sert fren yapılmaz. Asfalt açıldığında zincir çıkarılır, kuru zeminde hem zincir hem araç zarar görür.

Zincirin çözmediği bir durum var: buz.

Zincir kar üzerinde tutunmayı artırır, tamamen buzlanmış bir rampada beklediğin faydayı vermeyebilir. O noktada doğru karar aracı zorlamak değil, durup yardım beklemek.

Bir yanlış anlamayı da burada kapatalım: zincir, kış lastiğinin yerine geçmiyor. Tebliğ bunu tek cümleyle yazıyor, araçta patinaj zinciri bulunması veya kullanılması kış lastiği zorunluluğunu ortadan kaldırmaz. Zincir yolda işini görse bile denetimde aranan şey lastiğin kendisi. Sadece buzlu zeminlerde kullanılabilen çivili lastikler ise tebliğde kış lastiği yerine sayılıyor.

Buzlu zeminde çekicinin yanaşması normal bir çağrıdan farklı işliyor. Çekicinin de tutunacak bir zemine ihtiyacı var ve rampa yukarı yanaşmak bazen mümkün olmuyor. Böyle durumlarda aracı yukarıdan değil aşağıdan alıyoruz ya da düz bir kesime kadar kontrollü indiriyoruz.

Sen bu sırada aracın gerisinde durma. Yokuşta kayan araç doğrudan oraya gider. Yolun kenar tarafında, aracın yanından değil önünden geçerek ulaşılabilecek bir noktada bekle. Gece ve tipide dışarıda beklemek üşütür, o yüzden yakında açık bir yer varsa oraya geçip konumu bize yazman daha mantıklı.

Platforma yükleme sırasında da zemin önemli.

Rampanın kaydığı yerde araç makarayla çekilirken yana savrulabilir, bu yüzden bazen çekiciyi birkaç metre öteye, tuzlanmış bir kesime alıyoruz. Bu birkaç dakikalık düzenleme, aracın çizilmeden yüklenmesini sağlıyor.

Karla mücadele araçları yavaş gider ve arkasında geniş bir savurma alanı bırakır. Arkasından yakın takip etme, tuz ve kar camını anında kapatır. Sollamaya kalkmak daha kötü bir fikir: kürenin açtığı şeridin dışı hâlâ karlıdır.

Duran aracın bu araçların geçeceği hatta olması da ayrı bir mesele. Yolun tamamen kapandığı durumlarda karayolu ekipleri bir güzergâhı öncelikli açıyor ve o sırada emniyet şeridinde duran araç işi zorlaştırıyor. Aracın yerini tarif ederken hangi şeritte ve hangi yönde durduğunu söylemen, ekibin hangi taraftan geleceğini belirliyor.

Uzun listeler işe yaramıyor, çünkü kimse hepsini taşımıyor. Aşağıdakiler sahada gerçekten fark yaratanlar.